“ئێمەی نووسەر بەردەوام خۆمان، یان ئەوانی تر دەنووسینەوە”
شاخەوان سدیق: زۆر جار دەوترێت گرنگترین و سەخترین بڕیار بۆ نووسەر، بڕیاری دانیشتنە بەرامبەر بە مێزی نوسینەكەی، ئەمە بەلای بەڕێزتانەوە چۆنە؟ بۆ ئەم بڕیارە قورسە بۆ نووسەر؟
میران ئهبراهام: پێم وایە بەگشتی مرۆڤ بونەوەرێكی سست و تەمەڵە، ئەگەر لەخۆی نەپرسێتەوە و دیسپلینی نەبێت.
لە سەرەتاوە جیاواز لە ئێستام دەمنووسی و كارم دەكرد، كەی تاقەتم هەبوایە لێرە و لەوێ شیعرێك چیرۆكێكم بە نیوە ناچڵی دەنووسی، ئەوكات پڕۆژەی نووسینم وەكو هیوایەتێك سەیر دەكرد، بەردەوام لە بیانوو دەگەڕام و ڕۆژانە خۆم لە نووسین دەدزییەوە، یانی من ئەو دەم بە واتا كلاسیكییەكەی نووسەر بووم، كە دەڵێت نووسەر كەی ئیلهامی بۆ هات ئەوكات دەنووسێت، بەڵام ئێستا بە پێچەوانەوە، نووسین بۆ من بۆتە پیشەیەكی ڕۆژانەم و هەموو ڕۆژێك لەكاتژمێر هەشتی بەیانییەوە لە كتێبخانەكەمم تاكو چوار یان پێنجی ئێوارە، ڕۆژانە لە پێج سەد تاكو هەزار وشە دەنووسم، لەسەرەتاوە تاكو بەم ڕیتمی كاركردن و نووسینە ڕاهاتم زۆر ماندووی دەكردم، بەردەوام لە بیانوو دەگەڕام، بەبیرم دێت ئەوسا وام بەخۆم دەگوت، ‘ئەگەر بتوانم بە ڕۆژێك هەزار وشە بنووسم، ئەوا ئێوارەی ئەو ڕۆژە پەرداخێك شەراب و پارچەیەك پەنیری فەرەنسی پاداشتم دەبێت.’
نووسین خۆی پیشەیەكی گرانە، كاتێك نووسەر سەرقاڵی نووسینە، یانی دابڕانی بە جەستە و بەخەیاڵ لە چواردەور و ڕاگرتنی هەستەكانی لەسەر دیمەنێك كە بە توانای خەیاڵی خوڵقاندوویەتی یان ڕووداوێك لە ڕابووردووی خۆی یان هی ئەوانی تر.
شاخهوان سدیق: (سیرڤانتس) لەنوسینێكدا دەربارەی ڕۆمان دەڵێت: ڕۆمان جگە لەكەشفكردنی دەرەنجامی ئەو وجودە فەرامۆشكراوەی و لە بیركراو چەپێنراوەی نێو ناخ نەبا زیاتر شتێكی ترنییە. تۆ پێتوایە نوسین هەوڵێكە بۆ بەتاڵبوونەوەی نوسەر لە دنیابینیەكانی یان چی؟ نوسەر بۆ دەیەوێت بنوسێت؟
میران ئهبراهام: بێگومان، پڕۆژەی نووسین ئاشكراكردنی ئەو وجودە فەرامۆشكراو و لە بیركراو و چەپێنراوەی نێو ناخمانە، ئێمەی نووسەر بەردەوام خۆمان یان ئەوانی تر دەنووسینەوە، من خۆم ئەوەی نووسیومە و لەمەولا دەینووسم لەبەر خاتری ڕۆحی خۆمن و پاشان بەشی دەكەم لەگەڵ ئەوانی تردا كە مەبەستم لە خوێنەرە، پێم وایە هونەرمەندەكان بەگشتی، ئیدی مەبەستم لە هونەرە بە هەموو فۆرم و شێوازەكانییەوە، بونەوەرێكی ناوازەن و هەر پێنج هەستەكانیان لە مرۆڤی ئاسایی باشتر كاردەكات، من بەدرێژایی تەمەنم دەبیستم، دەبینم، تامدەكەم، بەردەكەوم و هەست بەشتەكان دەكەم، لە سەرەنجامدا منێك كە ئێستا هەم كەرەستەی ڕابووردووی خۆمم، ڕابووردوویشم بۆ ئێستام بونەتە كەرەستەی نووسینەكانم، بۆ خوڵقاندنی كەراكتەر و شوێن و كات و وێنە كردنی دیمەنی ڕوداوێكی ناو چیرۆكێك، هەردەم لە گەڕانەوەدام بۆ ناو خۆم و سەرقاڵی هێنانی پارچە و دیمەن و فیگورم بۆ بەرهەمەكانی ئێستام، كە بە توانای خەیاڵی هونەریم و هێزی زمان بەرگێكی تریان بە بەردا دەكەم و بە ڕەنگێكی تر دیسان دەیان خوڵقێنمەوە و لە فەزای جیهانی ناو ڕۆمانێكدا دووبارە دەبنەوە.
شاخهوان سدیق: ماوەیەك پێش ئیستا تۆ ڕۆمانی (شەوگەڕەكان)ت بڵاوكردەوە، تا چەند لەم ڕۆمانەیا دەتەوێت لە كێشە زاتیەكانی خۆت دوركەوتەوەو باسی كێشەكانی ئەوانی تر بكەیت، ئایا بۆ تۆ ئەوانی تر گرنگن یان دۆزەخن،وەك ئەوەی كە سارتر ئەیوت.
میران ئهبراهام: من لەگەڵ ئەم دێڕەی (كارڵ چاپەكی)دا هاوڕانیم، بەپیویستم زانی لێرەدا ڕای خۆم بڵێم و سنووری پرسیارەكەت ببەزێنم، (لە شیعردا شاعیر تەنها باسی خۆی دەكات) من ئەوەم هەست پێكردوە كە شاعیری كورد بەگشتی سەرقاڵی خۆ نووسینەوەن و زۆرینەی شیعری كوردی بە (ڕاوی) كەسی یەكەمی تاك نووسراوە، هەر ئەوەیش هۆكارە كە لە زۆرینەی شیعری شاعیرانماندا ئەگەر لوتت نەبێت بە لوتی شاعیر خۆیەوە ئەوە بۆن و بەرامی كەسایەتی شاعیرەكە دێت بەسەرتا، كە شیعریش وەكو ژانرەكانی تری هونەر پێویستە لە باسی خودی هونەرمەند خۆی دەرچێت.ئایا ئێمە دەبێت پێمان وابێت كە ڕۆمان نووسەكانمان بەگشتی باسی ئەوانی تر دەكەن یان كەراكتەری نێو ڕۆمانەكانیان نموونەی كەسانی ترن؟ لە چەندین ڕۆمانی كوردیدا هەستم بە نووسەرەكە خۆی كردووە و لە بەرگی زۆرینەی كەراكتەرەكانیاندا بەئاشكرا دیارن، من كاتێك ڕۆمانێك دەخوێنمەوە، مەبەستی من لە خوێندنەوەی ئەو ڕۆمانە ئەوەنییە كە گوێ بیستی ئەو وتارە لاوەكیانە بم، كه نووسەر لە دەمی یەكێك لە كەراكتەرەكانییەوە پێم دەبەخشێت! كاراكتەری قسەكەر یان گێڕەرەوە لە لایەن خودی نووسەر خۆیەوە داگیركراوە یان بەكار دەهێنرێت بۆ مەبەست و خواستی نوسەرەكە خۆی و بۆ تۆماركردنی وتاری نووسەر، لێدوانی زۆرێك لە كاراكتەرەكانی ناو ڕۆمانەكان لە وتار و لێدوانی ڕۆژانەی نووسەرەكانیاندا دەچن، كە لە ڕۆژنامە و گۆڤارەكاندا بڵاویان دەكەنەوە!پێشتر ئەم چەند دێڕەم لەسەر كەراكتەری نێو ڕۆمان نووسیبوو: ‘توانای بیركردنەوەی كەراكتەر پێویستە لەگەڵ وتاریدا یەكانگیر یان لە ئاستێكدا بێت و لەگەڵ جیهانی خوڵقینراوی ناو ڕۆمانەكەدا هاوسەنگ بێت، چونكە هەر كەراكتەرە دەبێتە هۆی خوڵقاندنی ڕووداو و (پلۆت)، كەواتە گرنگە كاراكتەر خاوەنی دەنگ و ڕەنگ و شێوازی دەربڕین وتاری تایبەت بە خۆی بێت.’
بۆ من ئەوانی تر ماڵ و نیشتیمانن، لای من شوێن گرنگییەكی ئەوتۆی نییە، بەڵكو ئەوەی گرنگە لای من ئەوانی ترن و ژیان بێ ئەوانی تر بۆ من دۆزەخێكە، ئەو مۆدێل و سكێچی نووسەرەی كە سەد ساڵێك پێش ئەمڕۆ باو بوو، گوایا ئەگەر تۆ نووسەر بیت دەبێت هاوشێوەی فڵان و فیسار بیت، بۆ نموونە: (گۆشەگیر، یاخی، بەدمەست، داوێن پیس، دژی هەموو یاسا و ڕێسایەكی ناو كۆمەڵگا… هتد) ئەوە مۆدێلی هونەرمەندی سەدەیەك پێش ئێستا بوو نەك ئێستا.
لە ڕۆمانی شەوگەڕەكاندا تاكو چەند توانیومە خۆم دوورەپەرێز بگرم و تاكو چەند كێشه تایبەتییەكانی خۆم تێدا تۆمار كردووه، ئایا بە نهێنی بێت یان بە ئاشكرا، یان تاكو چەند مافم بە كەراكتەری ناو فەزای ڕۆمانەكە دابێت بە دەنگ و ڕەنگی تایبەت بە خۆیان دەربكەون، ئەوە بەجێدێڵم بۆ خوێنەر یان ئەوانەی كە لەسەر شەوگەڕەكان دەنووسن یان دەدوێن.
شاخهوان سدیق: دەڵێن زمان یەكێكە لە بنەما سەرەكیەكانی نوسینی ڕۆمان، یان دەڵێن ڕۆمان لە شیعر كەوتۆتەوە. بەبڕوای ئێوە تاچەند زمان بەتایبەت زمانی شیعری بۆ نوسینی ڕۆمان پێویستە؟ تۆ تا چەند شیعریانە ڕۆمانی (شەو گەڕەكان)ت نوسیوە؟
میران ئهبراهام: وەكو موزیككارێك چۆن ئالەتی موزیك پێویستە و چۆن بەكاری دێنێت، نووسەریش بەگشتی بە هەمان شێوە، زمان لێرەدا دەبێتە ئەو ئالەتە یان كەرەستەیەی كە بەرهەمی خەیاڵی نووسەر یان ڕووداوەكان تۆمار دەكات، ڕۆمان شێوازێكی ترە لە هونەری گێرانەوەدا، هەرچەندە لە شیعر و ڕۆماندا بەردەوام نووسەر دەگێڕێتەوە، من پێموایە ڕۆمان ژانرەكانی تری قوتداوە و ئەگەر سەرنج بدەین لەناو فەزای ڕۆمانێكدا دەكرێت نەك هەر تەنها لەڕووی زمانەوانییەوە ستایڵێكی شیعری هەبێت، بەڵكو چەندین شیعریش لەخۆ بگرێت، كاتێك نووسەرەكان لە ڕابووردوودا بیریان لەوە كردەوە كە ڕۆمان بنووسن، ئەوان هەستیان بەوە كردبوو كه ئیدی شیعر جێگای ئازار و هەست و نەستی ئەوانی تێدا نابێتەوە و ئیدی ڕۆمان پێویستە بۆ هونەری گێڕانەوە و تۆمار كردنی بەرهەمی خەیاڵ و دنیای ڕیاڵ.
لە ڕۆمانی شەوگەڕەكاندا، لە سەرەتاوە تاكو كۆتایی هەوڵمداوە زیاتر خۆم لە (وەسف)بپارێزم و خوێنەر دانەبڕم لە گێڕانەوە، لە هونەری گێڕانەوەدا، ‘كاتێك وەسف دەستپێدەكات گێڕانەوە دەوەستێت.’ چونكە لە ڕۆماندا زمانی شیعری زیاتر لە وەسفەكاندایە، هەڵبەتە لە شەوگەڕەكانیشدا لە چەندین جێگا ئەو زمانە شیعر ئامێزە هەست پێ دەكرێت، كە لە شوێن و كاتی خۆیدا لەزەتێكی تایبەتی دەبەخشێتە خوێنەر.
شاخهوان سدیق: (چارلس دیكنز) دەڵێت: “زۆر كتێب هەن باشترین شت تیایاندا تەنیا بەرگەكانیانە” ڕۆمانی (شەوگەڕەكان) وەك ئەزمونی یەكەم تاچەند بە سەركەوتوو دەزانی و لە كوردستان چۆن پێشوازی لێكرا؟ دوای ئم ڕۆمانە بیرۆكەی تری نوسینت هەیە كە بەم زوانە بڵاوی بكەیتەوە؟
میران ئهبراهام: ڕۆمانی شەوگەڕەكان، زۆر خێرا و بە پەلە ئامادە كرا و بەچاپ گەیەنرا، جا من پێم وایە دیزاینی بەرگەكەی لە ئاستی ناوەڕۆكەكەیدا نەبوو، بەڵام مادام چاپكراوە و لەبەردەستی خوێنەردایە گلەییم نییە و پێی ڕازیم. پێشوازی كردنی خوێنەر لە ڕۆمانی شەوگەڕەكان زۆر چاوەڕوان نەكراو بوو، هەرچەندە ئەم ڕۆمانە بە ستایڵێكی جیاواز لە نووسەرەكانی تری كورد نووسراوە و فەزای ناو ڕۆمانەكەیش پەیوەندییەكی ئەوتۆی بە كوردستانەوە نییە… بێجگە لە دوو كەراكتەری لاوەكی نەبێت كە كوردن، من دەمزانی كە ساڵی ٢٠١٥ ساڵی بڵاو بوونەوەی تاعون بوو لەو هەرێمەی لەمەڕ ئێمە و خوێنەری باش تەنها نووسەرەكان خۆیانن و لەگەڵ كۆمەڵێكی كەمی لاوی تازە پێگەیشتوو كە جێگای هیوان، ئێستا ژانری چاپی كتێب لە ئاستێكی زۆر نزمدایە، سەرەڕای ئەو هەموو نەهامەتیانە، ڕۆمانی شەوگەڕەكان كە ڕەنج و ماندوو بوونی دوو ساڵی منە، سەدان خوێنەری لاو خوێندیانەوە.
ئەمساڵ هەر لە دەزگای ڕۆشنبیری ئەندێشە، ڕۆمانێك بڵاو دەكەمەوە، كە گوزارشت لە چەندین ڕووداوی ڕاستەوینەی مێژووی شاری سلێمانی دەكات و تەواو بووە و ئێستا تەنها هەندێك بەراورد و هەڵەچنی ماوە.
٢٠١٧ له ڕۆژنامهی چاودێردا بڵاوبۆتهوه
